Muziek die raakt, muziek die past

Op de uitvaart van zijn oma zouden we een heavy metalnummer draaien. Niet omdat zijn oma nu zo’n metalhead was maar omdat hij de tekst van het nummer zo mooi en zo passend vond. Het ging over de weg naar het einde, met alle hobbels die daarbij horen. Een dag voor de uitvaart belde hij me: “We gaan het niet doen hoor, dat nummer.” De reden? Hij durfde het niet, al die oude mensen in de zaal, wat zouden ze wel niet denken. Uiteindelijk hebben we het wél gedraaid met vooraf een uitleg waarom dit nummer zo belangrijk voor hem was en met de vertaling op een briefje zodat mensen snapten waar ze naar luisterden. Niemand was in shock, iedereen vond het geweldig. Het mooiste kwam nog. Toen iedereen de aula verlaten had, draaiden we het nummer nog een keer maar nu op standje ‘burenruzie’ Samen met zijn moeder en zijn broer en zussen effe lekker knallen bij oma. Hoezo hoort iets niet?

Nog een mooi voorbeeld: we namen afscheid van een uitermate positief en blij persoon. Haar dood kwam veel te vroeg en was enorm verdrietig voor haar echtgenoot, haar kinderen en de mensen om haar heen. We begonnen de dienst met ‘Happy’ van Pharell, tot op de dag van vandaag nog steeds mijn privé ringtoon. Gekke keuze? Nee, niet bij haar, we zouden haar namelijk onrecht aandoen als we waren begonnen met iets sombers, we moesten vieren dat ze er geweest was, we moesten vieren dat we haar gekend hadden. En dat kon alleen maar door met een glimlach te beginnen en dat lukte. Door alle tranen heen, kwam er die glimlach in de hele aula en dat had iedereen even nodig op dat moment.

Of de dame die niet van muziek hield. Wat doe je dan? Ga je dan muziek draaien? Dat is onaardig toch? Ze hield wel van de natuur en van vogels, dus draaiden we alleen maar vogelgeluiden, met zo nu en dan een zoemende bij en een waterval. Vooraf had ik me eigenlijk helemaal niet bedacht wat het gevolg zou zijn omdat het zo logisch leek bij dit afscheid. Toen we begonnen met de dienst en de mensen binnenkwamen, de deuren open en de zon die naar binnen scheen, wist ik dat het klopte. Muziek is zo belangrijk bij een afscheid, behalve als het niet klopt, dan kan je het maar beter weglaten en iets doen wat wel past.

Soms zit de kracht van muziek niet alleen in wat je hoort, maar vooral in wat mensen ermee kunnen zeggen. Rode rozen van Jantje Koopmans, een draak van een nummer, tot je er een ritueel aan vastmaakt wat heel klein maar zo puur is. De geliefde en de kinderen legden allemaal een rode roos op de kist, iets wat zij van tevoren niet wisten, al dat gedoe is toch niet nodig? Toen ze de rozen kregen, legden ze deze op de deksel alsof het kostbaar goud was en dat was het ook. Zeker in de liefde die ze hiermee teruggaven aan hun moeder.

Muziek tijdens een uitvaart maakt het vaak af. Het maakt een afscheid persoonlijk en zorgt ervoor dat het klopt. Bij de ene familie is dat Frans Bauer, bij de andere zingen kleinkinderen bij het graf van oma een koraal uit de Matthäus-Passion van Bach.

Het gaat niet om welke muziek hoort bij een uitvaart, maar om welke muziek past bij de persoon van wie afscheid wordt genomen.

Want soms zegt een lied precies wat je zelf niet onder woorden kunt brengen. En soms is het juist de stilte die alles zegt.